فقر

غفلت پژوهشگران از مسئله نابرابری

وضعیت نابرابری در ایران در سال‌های اخیر به یکی از نگرانی‌ها و معضل‌های جامعه تبدیل‌شده است. ازاین‌رو برای ارزیابی تأثیر سیاست‌های اجتماعی و اقتصادی بر وضعیت نابرابری این گزارش آماده‌شده است. در اینجا سعی شده است با مرور پژوهش‌های انجام‌شده در ایران که تأثیر سیاست‌گذاری‌های اقتصادی-اجتماعی (اعم از کلان یا موردی) بر ابعاد مختلف نابرابری را موردبررسی قرار داده‌اند، به واکاوی فهم پژوهشگران از مسئله نابرابری و پیامد سیاست‌های مختلف پرداخته شود. هدف از این مرور نظام‌مند اتخاذ فرایندی روشمند، منظم و یکپارچه برای مرور و بررسی پژوهش‌های پیشین در ارتباط با تأثیر سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی بر ابعاد و ... مطالعه بیشتر
فقر در ایران

بضاعت پژوهشی و نظری مطالعات فقر در ایران

کتاب‌شناسی‌ها می‌توانند نقطه آغاز تحول یک حوزه مطالعاتی باشند و حوزه‌ای که فاقد کتاب‌شناسی است هنوز در مراحل تکوین و رشد به سر می‌برند. از دهه بیست تاکنون مسئله فقر در ایران موضـوع پژوهش و تألیف و ترجمه کتاب‌های متعددی بوده است، اما این دستاوردهای پژوهشی و تألیفی در قالب یک کتاب‌شناسی مدون نشده‌اند. تدوین کتاب‌شناسی فقر توانسته بضاعت واقعی پژوهشی و نظری مطالعات فقر در ایران را مشخص کند. در ایران اغلب، روشنفکران به تحلیل‌های کلان و نظری حول فقر پرداخته و با در پیش گرفتن رویکرد انتقادی، از تحلیل انضمامی و مشخص درباره ابعاد مختلف فقر (مانند فقر ... مطالعه بیشتر
اشتغال غیررسمی

اشتغال غیررسمی زاییده فقر

ریشه اصطلاح بخش غیررسمی به سیاست­های توسعه­ای در دهه­ ۱۹۶۰ باز می­گردد. در آن زمان کشورهای توسعه نیافته از سیاست­های موفقی که کشورهای توسعه­ یافته­ای مانند ژاپن و کشورهای اروپایی در پیش گرفته بودند و بدون توجه به موقعیت و شرایط داخل کشورشان، پیروی کردند. نتیجه این اقدام مهاجرت گسترده روستاییان به شهرها بود و از آنجاییکه ظرفیت­های لازم برای جذب این افراد وجود نداشت بسیاری از آنان به سمت فعالیت­های غیررسمی کشیده شدند. در ایران نیز شکل­گیری بازار غیررسمی را همزمان با اصلاحات ارزی می­دانند که در آن پیوند نیروی­کار با زمین گسست و شرط لازم پدیداری بازارهای کار ... مطالعه بیشتر

تعارض منافع، فقر و نابرابری آموزشی

سخن گفتن از فقر و نابرابری لاجرم ما را به مفهوم عدالت متوجه می‌کند. عدالت یکی از مهم‌ترین مفاهیم نظری برای سامان بخشی به زندگی فردی و اجتماعی بوده است و تعابیر مختلفی در رابطه با آن وجود دارد. در این مجال بدون آنکه بخواهیم به شرح و بسط تعابیر مختلف «عدالت» بپردازیم، به تفکیک مفهومی عبارت عام «عدالت در آموزش‌وپرورش» از عبارت خاص «نابرابری و فقر آموزش عمومی» خواهیم پرداخت تا بتوانیم موضوع پژوهش را دقیق‌تر نماییم. هرچند این تفکیک در بستر علوم اجتماعی امری شناخته شده و تقریباً مشخص است لیکن در حوزه‌ی تعلیم و تربیت کشور تا ... مطالعه بیشتر

فقر و تعارض منافع در بخش مالی

تأمین مالی مهم‌ترین وظیفه و رسالت بانک‌ها در قبال اقتصاد است و تخصیص بهینه و عادلانه، غایت مطالبه‌ای است که هر اقتصادی از شبکه‌ی بانکی دارد. درصورتی‌که تخصیص بهینه‌ی منابع اعتباری اتفاق نیفتد، ثبات اقتصاد کلان آسیب می‌بیند و اقتصاد می‌تواند دچار رکود یا تورم شود. تورم، پدیده‌ی آشنای ایرانیان در نیم‌قرن اخیر را می‌توان یکی از عوامل مهم مؤثر بر تشدید نابرابری تلقی کرد؛ بنابراین اولین مکانیسم، تأثیرِ بخش مالی بر نابرابری تورمی است که با تخصیص غیر بهینه‌ی پول یا اعتبار توسط نظام بانکی اتفاق می‌افتد، اما گذشته از تورم عوامل دیگری نیز از جمله تعارض منافع در ... مطالعه بیشتر
برنامه‌های توسعه- مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه

قشر مغفول در برنامه‌های توسعه

توسعه مفهومی مهم و پردامنه است که به‌ویژه از اواسط قرن بیستم توجه اندیشمندان و متفکران زیادی را به خود جلب کرد. این اهمیت ناشی از تفاوتی بود که بر اثر فرایند مدرن شدن موجب ایجاد تفاوت‌هایی قابل‌توجه در همه ابعاد در میان کشورهای مختلف جهان گردید تا حدی که تمایزات را برجسته نمود و موجب شد اندیشمندان توسعه به دنبال راهکارهایی برای کاهش این تمایزات باشند. نظریات توسعه در بیش از نیم‌قرن اخیر، فرازوفرودها و تحولات بسیاری را از سر گذرانده‌اند. از توجه صرف به توسعه اقتصادی گرفته تا پیگیری ابعاد انسانی‌تر توسعه و ایجاد توسعه پایدار، مفهوم توسعه ... مطالعه بیشتر
چهل و دومین خبرنامه مدیریت تعارض منافع

خبرنامه هفتگی مدیریت تعارض منافع – شماره چهل و دوم

دریافت نسخه الکترونیکی چهل و دومین خبرنامه هفتگی مدیریت تعارض منافع    گزیدۀ اخبار، تحلیل‌ها و گزارش‌های هفته گذشته در حوزه تعارض منافع به این شرح است: اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس‌جمهور، در کلاب هاوس گفت درحالی ۱۰۰ لایحه دولت در مجلس خاک می‌خورد که این مجلس، مجلس طرح‌ها است. به طوریکه لایحه شفافیت و تعارض منافع و ۸ لایحه دیگر حتی در مجلس اعلام وصول نشده که خلاف قانون اساسی است. هر چند مجلس حق رد کردن دارد ولی حق ندارد اعلام وصول نکند. علیرضا بیگی، عضو کمیسیون امور داخلی کشور در مجلس گفته بر اساس قانون فعلی انتخابات ... مطالعه بیشتر
وضعیت فقر انرژی

فقر و تعارض منافع در حوزه انرژی

«فقر انرژی» یکی از ابعاد بسیار مهم فقر در جامعه کنونی ما محسوب می‌شود. تعارض منافع و ناهماهنگی‌های بین سازمانی می‌تواند منجر به مشکلاتی در خصوص وضعیت فقر انرژی شود. در اقتصاد، فقر به صورت محرومیت از رفاه تعریف شده است. رفاه بر حسب مطلوبیت مشخص می‌شود و تابع مطلوبیت بر اساس مصرف کالاها و خدمات تعریف می‌شود. به عبارت دیگر، تابع مطلوبیت، ترجیحات افراد را نسبت به سبدهای مختلف کالاها و خدمات مشخص می‌کند. با توجه به تعریف محرومیت، دو جنبه مطلق و نسبی در شناسایی افراد فقیر مطرح می‌شود و مرزی میان فقرا و سایر افراد جامعه ترسیم ... مطالعه بیشتر
توسعه در ایران

تعارض منافع و نافرجامی توسعه در ایران

تا قبل از سال ۱۹۶۲ در منشور سازمان ملل متحد رشد درآمد همان رشد اقتصادی در نظر گرفته و از آن به عنوان شاخصی برای تعیین میزان توسعه‌یافتگی کشورها استفاده می‌شد اما پس از آن جامعه اقتصادی به این نتیجه رسید که در واقع درآمد نمی‌تواند معیار یا ملاک مناسبی برای توسعه باشد چرا که توسعه تنها شامل رشد درآمد نیست بلکه نحوه توزیع آن نیز بسیار مهم است. در یک تعریف گسترده‌تر توسعه علاوه بر رشد اقتصادی به مسائلی همچون بهبود توزیع درآمد بین افراد جامعه و کاهش فقر، گسترش ظرفیت‌های ساختاری کشور برای افزایش تولید، ارائه خدمات آموزشی، ... مطالعه بیشتر
تعارض منافع در مسکن

فقر و تعارض منافع در مسکن

بی‌خانمانی و بد مسکنی دو تجلی از فقر مسکن است. یکی از عوامل و شرایط فقر مسکن می‌تواند وجود تعارض منافع در مسکن و بازار آن باشد. گزارش «فقر و نابرابری در دسترسی به زیرساخت‌ها: مسکن» از مجموعه گزارش‌های فقر، نابرابری و تعارض منافع است که در مهرماه ۱۳۹۹ توسط دفتر مطالعات رفاه اجتماعی (وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی) و مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه (جهاد دانشگاهی) تهیه شده است. این پژوهش سعی داشته با جمع‌بندی آثار مکتوب فقر مسکن در کشـور به تحلیلی کلی در این حوزه دسـت پیدا کند. تمرکز این پژوهش به‌طور خاص بر مصادیق بارز ... مطالعه بیشتر
عدم اعطای تابعیت به فرزندان

بررسی موانع اجرایی عدم اعطای تابعیت به فرزندان مادرایرانی

نشست اول کارگاه تعاملی سیاست‌گذاری روز دوشنبه ۲۱ مهرماه ۱۳۹۹ به‌صورت ویدئو کنفرانس با موضوع «موانع اجرایی عدم اعطای تابعیت به فرزندان مادرایرانی» علیرغم گذشت ۴ ماه از ابلاغ آیین‌نامه آن برگزار شد. در ابتدای نشست، دکتر میدری به تشریح تجربیات دنیا در مورد مقاومت در اجرای قانون پرداخت. سپس به‌طور خاص توضیح دادند که چرا در مورد این قانون خاص مقاومت زیاد است. احمد میدری بابیان اینکه تجارب زیادی در دنیا مبنی بر مسکوت ماندن برخی قوانین داریم گفت: به‌عنوان‌مثال اجرای قانون منع خشونت علیه سیاه‌پوستان ۱۵۰ سال به طول انجامید. وی افزود: قانون تعیین تکلیف تابعیت فرزندان حاصل ... مطالعه بیشتر
کودکان کار و خیابانی- مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه

دولت فقط فقر تولید می‌کند و فقر علت شکل‌گیری کودک‌کار است

کودک کار با کودک خیابان تفاوت دارد مصطفی اقلیما، رییس انجمن علمی مددکاران اجتماعی ایران در این نشست گفت: کودکان کار با کودکان خیابانی تفاوت ماهوی دارند. در تعریف دیگر کشورها معمولا از کودکان خیابانی به کودکان بی‌سرپرستی تعبیر می‌شود که در خیابان به سر می‌برند و به صورت باندی زندگی می‌کنند و عدم دسترسی به آنها باعث شده تا دولت‌ها در ساماندهی‌شان ناتوان باشند. وی افزود: ما در کشورمان کودکان خیابانی نداریم و همه کودک کار هستند. این کودکان یکی از والدین یا هر دو را از دست داده‌اند و یا به دلیل مشکلات خانوادگی و کمبود درآمد به ... مطالعه بیشتر
جمع آوری کودکان کار- مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه

کودکان زباله نیستند

حدود دو ماه است که نهادهای دولتی در حال پیاده کردن طرحی با عنوان جمع آوری و سامان دهی کودکان کار هستند؛ طرحی که با مخالفت فعالین حقوق کودک و سازمان های مردم نهاد فعال در این حوزه مواجه شده است. دیدارنیوز درخصوص دلایل مخالفت فعالین و سمن های این حوزه با طرح مذکور، میزگردی با حضور چهار تن از فعالان مدنی و حقوق کودک برگزار کرده است تا به صورت روشن، به تبیین ماجرا بپردازد. این میزگرد با حضور فاطمه قاسم زاده مدیر و یکی از متولیان و مؤسسان شبکه یاری کودکان کار، لیلا ارشد از فعالین اجتماعی حوزه ... مطالعه بیشتر
یغمای کودکی- مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه

قصه کودکان کار امروز؛ از پرسه برای طلای سیاه تا رویای شیرین بازی‌های کودکانه

از زمان انقلاب صنعتی، کارخانه‌دارها به این فکر افتادند که چرا فقط مردان و زنان؟ چرا کودکان نه؟ کودکان می‌توانستند با دریافت دستمزدی خیلی کمتر تا ۱۸ ساعت در روز هم کار کنند. تا سال ۱۸۱۰ دومیلیون کودک فقیر در کارخانه‌ها و معادن به کار گرفته می‌شدند تا اینکه اولین قانون درباره کار کودکان در بریتانیا وضع شد و از ساعت و شرایط سختی کار کم کرد. با تأسیس سازمان جهانی کار، مقابله با کار کودکان در اولویت قرار گرفت و چشم‌انداز این سازمان این بود که پدیده کار کودکان را تا سال ۲۰۲۵ خاتمه دهد. اکنون براساس آمار سازمان ... مطالعه بیشتر
فقر فرهنگی- مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه

فقر فرهنگی ، فقر مادی و فلسفه وجودی دولت ها

بازماندگی از تحصیل دلایل گوناگون دارد. یک عامل آن فقر است. اما فقر فرهنگی، شرایط دشوار زندگی، اقلیم، زندگی در نقاط صعب‌العبور، بیماری و بی‌اطلاعی از اهمیت و ضرورت آموزش عوامل دیگر آن است. مردم مطمئن باشند این طرح‌ها هوشمندانه، دقیق، سالم و امانتدارانه اجرا می‌شود و تأثیر معنی‌داری در توانمندسازی کودکان محروم خواهد داشت. عامل بازماندگی از تحصیل، هرچه باشد، دولت‌ها در برابر آن مسئولند. اگر خانواده‌ای در نقطه‌ای دور دست و صعب‌العبور زندگی می‌کند، اگر عشایر کوچنده‌اند، اگر برخی به خاطر طمع‌ورزی از کودکانشان به عنوان کودک کار استفاده می‌کنند، اگر از سر فقر و استیصال همان کار ... مطالعه بیشتر
کودکان سیستان‌وبلوچستان- مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه

زندگی بر مدار سوختن: کودکان بازمانده از تحصیل در سیستان‌وبلوچستان وارد چرخه قاچاق سوخت می شوند

همین یک هفته پیش بود که علیم یارمحمدی، نماینده مردم زاهدان در مجلس از جولان افسارگسیخته فقر در قسمت جنوبی استان سیستان‌وبلوچستان گفت. به گفته یارمحمدی، حدود ٧۵درصد مردم استان به‌ویژه بلوچستان زیرخط فقر امنیت غذایی‌اند: «بیشتر افرادی که اقدام به قاچاق سوخت می‌کنند، مردم عادی همان منطقه‌اند؛ آدم‌هایی که به‌ دنبال تأمین معیشت و نیازهای اولیه خود هستند و برای مبلغ ناچیزی این کار را انجام می‌دهند.» نماینده زاهدان از ١۵٨ تریلی و کامیونی گفته بود که وارد سیستان‌وبلوچستان می‌شدند، کامیون‌ها و تریلی‌هایی که حدود ١٠٠تایشان با بارنامه جعلی سوخت قاچاق می‌کردند. بچه‌های این مناطق از کودکی، ترس از ... مطالعه بیشتر
بازماندگی تحصیلی- مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه

آغاز شناسایی کودکان «بازمانده از تحصیل» برای بازگشت به مدرسه

معاون رفاه اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با بیان اینکه بازماندگی از تحصیل دلایل مختلفی دارد گفت: آن دسته از افراد بازمانده را هم که به علل دیگر ترک تحصیل کرده اند را باید برایشان متناسب با علت ترک تحصیل اقدام کنیم. به گزارش ایسنا، میدری پیش از این در دی ماه ۹۷ درباره کودکان خارج از مدرسه در دوره ابتدایی گفته بود: آموزش و پرورش این کار را از سال ۹۲ شروع کرد و از سال ۹۵ مقرر شد ما هم کمک کنیم. کدملی دانش آموزان خارج از مدرسه با انطباق اطلاعات ثبت احوال انجام شد. اطلاعات ... مطالعه بیشتر
طرح فرمان- مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه

چالش‌های پیش روی ثبت‌نام کودکان بازمانده از تحصیل

فرقی نمی‌کند مهاجر غیرایرانی باشند یا کودک بازمانده از تحصیل ایرانی. آنچه مسلم است اصل ۳۰ قانون اساسی حق تحصیل رایگان را برای تمام کودکان به رسمیت می‌شناسد و طرح فرمان که همین چندسال پیش صادر شد، بر اجرای بی‌قید و شرط آن صحه گذاشت. با این‌حال آنچنان که گزارش‌ها نشان می‌دهد، انگار هنوز هستند کودکانی که قرار است به هر بهانه‌ای مهر امسال هم پشت درهای بسته مدارس جا بمانند. فعالان حقوق کودک می‌گویند، کمبود فضای آموزشی برای جذب دانش‌آموزان بازمانده از تحصیل، دریافت شهریه‌های سنگین از خانواده‌هایی که دارای کمترین تمکن مالی نیستند و موکول شدن ثبت نام ... مطالعه بیشتر
بازماندگی از تحصیل- مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه

اقدامات وزارت رفاه برای شناسایی کودکان بازمانده از تحصیل

مدیر کل آسیب های اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در خصوص روال شناسایی کودکان گفت: ابتدا مشخصات دانش آموزان ثبت نام شده در مدرسه را از آموزش و پرورش گرفتیم و از ثبت احوال نیز اطلاعات کودکان در سن ۶ تا۱۱ که باید به مدرسه می‌رفتند، ولی ثبت نام نکردند را به دست آوردیم. تفاوت این دو آمار مشخص کرد که تعداد کودکان بازمانده از تحصیل چقدر هستند. وی ادامه‌داد: سپس از طریق ثبت احوال کد ملی سرپرست خانوار این کودکان را به دست آوردیم و با همکاری خوب وزارت ارتباطات شماره تلفن سرپرست خانوار این کودکان را ... مطالعه بیشتر
كودكان بازمانده از تحصیل- مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه

کودکان بازمانده از تحصیل، واقعیت خاموش

در میان کودکان لازم التعلیم بازمانده از تحصیل آسیب پذیری دختران به دلیل شرایط خاص حاکم بر جامعه شهری و روستایی بیشتر و به عنوان یک مشکل جدی آموزشی و پرورشی مطرح است. براساس بررسی ها؛ فقر، بدسرپرستی، بچه های طلاق، مهاجرت، نبود علاقه و نداشتن انگیزه، بیماری و دیرآموزی از جمله علل ترک تحصیل کودکان لازم التعلیم به شمار می رود. ۱۴۲ هزار بازمانده از تحصیل معاون آموزش ابتدایی وزیر آموزش و پرورش از شناسایی ۱۴۲ هزار کودک بازمانده از تحصیل در مقطع ابتدایی برای سال تحصیلی جدید خبر داد و گفت: سعی داریم زمان شناسایی و معرفی بازماندگان ... مطالعه بیشتر