وزارت نفت در صف آخر دولت الکترونیک


با وجود آنکه وزارت نفت به عنوان پیشران در اقتصاد کشور دارای جایگاه ویژه ای است اما این وزارتخانه هنوز نتوانسته است گام های قابل توجهی در مسیر دولت الکترونیک بردارد و نسبت به سایر دستگاه های اجرایی وضعیت مناسبی ندارد.از یک سو براساس اطلاعات منتشر شده توسط سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات و از سوی دیگر شرکت نکردن وزارتخانه فوق در طرح های ارزیابی خدمات الکترونیکی دستگاه های اجرایی همگی نشان از عزم ضعیف وزارتخانه فوق در راستای الکترونیکی کردن خدمات خود است. این مهم زمانی آشکارتر می شود که گزارش‌های رسمی نشان می دهند حتی با وجود تعداد کم استعلامات بین دستگاهی وزارتخانه فوق با سایر دستگاه های اجرایی هنوز هیچکدام از این استعلامات الکترونیکی نشده اند. نتیجه نهایی آنکه وزارت نفت برای دستیابی به اهدافی همچون شفاف سازی، کاهش هزینه های اداری و بروکراسی که همگی از اهداف اصلی دولت الکترونیک هستند راه درازی را در پیش دارد.

تاریخ انتشار : ۳۰ اردیبهشت ۹۹

خدمات الکترونیکی دستگاه های اجرایی

” از 22 مرداد ماه استفاده از کارت سوخت در جایگاه ها الزامی است”

“تعداد مشترکین گاز شهری و روستایی در سال 1397 به 5/22 میلیون خانوار رسید”

جملات بالا را هر کدام از ما بارها در این چند ماهه اخیر از زبان رسانه ها شنیده ایم. حال یک لحظه تصور کنید که به جای ثبت نام اینترنتی کارت سوخت هر مالک مجبور به مراجعه به دفاتر پلیس +10 بود یا هر ماه 5/22 میلیون قبض توسط شرکت ملی گاز چاپ و در اختیار شرکت پست قرار گیرد. اینها تنها دو مورد از چندین خدماتی است که وزارت نفت و شرکت های تابعه آن به مردم اراائه می دهند و اگر تنها این دو خدمت الکترونیکی نباشد میلیون ها ایرانی برای دریافت هر کدام از آن ها باید ساعت ها در صف انتظار باشند یا میلیون ها تومان منابع ملی به هدر رود. توجه به این دو نکته ضرورت الکترونیکی شدن خدمات دولتی را به وضوح نشان می دهد.

بر این اساس این سوال به ذهن متبادر می شود که وزارت نفت و شرکت های وابسته به آن تا چه اندازه ضرورت برقراری دولت الکترونیک را جدی گرفته اند؟ ارزیابی سازمان های نظارتی از عملکرد این وزارتخانه در اجرای قوانین مرتبط با نهادینه سازی دولت الکترونیک چگونه است؟

در ادامه این گزارش برآن هستیم تا با استفاده از سه گزارش سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات و سازمان اداری استخدامی و آخرین نسخه گزارش نقشه ملی استعلامات مجوزهای کشور (1397) به این دو سوال مطرح شده پاسخ دهیم.

غیبت در 4 گزارش قبلی:

از میان چهار شرکت اصلی وابسته به وزارت نفت، خدمات ارائه شده توسط شرکت ملی گاز ایران بیشتر از سایرشرکت ها مردمی است. از صدور صورت حساب گاز مصرفی گرفته  تا نصب، تعویض و اشتراک کنتورهای گاز مشترکین همگی توسط این شرکت انجام می شود. پس از آن شرکت ملی پالایش و پخش فراورده های نفتی خدمت کارت هوشمند سوخت را ارائه می دهد که این روزها دوباره بحث آن داغ شده است. الکترونیکی شدن هر یک از خدمات فوق الذکر حجم زیادی از مراجعات مردمی را به سازمان‌های فوق کاهش داده و گامی در راستای اجرای بند ت ماده 68 قانون برنامه ششم توسعه خواهد بود.

آیین نامه اجرای دولت الکترونیک در سال 1381 به تصویب رسید و پس از آن در برنامه ششم توسعه بر پایش مستمر کیفیت وبگاه ها و خدمات الکترونیکی دستگاه های اجرایی تأکید شد. در متن برنامه فوق سازمان فناوری اطلاعات و سازمان اداری استخدامی موظف شدند تا به پایش مستمر کیفیت وبگاه ها و خدمات الکترونیکی دستگاه های اجرایی بپردازند.

سازمان فناوری اطلاعات از زمستان 1395 و با فاصله زمانی حدوداً 6 ماهه به انتشار گزارش هایی در راستای ارزیابی تعداد و کیفیت خدمات الکترونیکی وزارتخانه ها و سازمان های دولتی پرداخته است. آخرین ارزیابی (نوبت پنجم) که در تابستان 1398در وبگاه سازمان منتشر شد براساس مدل بلوغ 5 مرحله ای است که در سند ارزیابی سال 2018 سازمان ملل متحد از آن استفاده شده است.

طبق 4 گزارش قبلی سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات، وزارت نفت و سازمان‌های تابعه آن شامل شرکت ملی نفت ایران، شرکت ملی گاز ایران، شرکت ملی پالایش و پخش فراورده‌های نفتی و شرکت ملی صنایع پتروشیمی در ارزیابی همکاری نکرده‌اند. در گزارش سازمان اداری استخدامی نیز آمده است: ” به علت عدم همکاری وزارت نفت و شرکت‌های وابسته به آن در تکمیل فرم‌های شناسنامه خدمت اطلاعات مربوط به خدمات آن‌ها در دسترس نمی‌باشد”!! از آنجایی‌که خدمات و زیرخدماتی که در هر گزارش ارزیابی می‌شوند براساس خوداظهاری هر سازمان در اختیار ارزیاب قرار می‌گیرد این نتیجه به ذهن متبادر می‌شود که وزارتخانه فوق تا آن زمان هیچ تلاشی در جهت اجرای قانون و حرکت به سمت دولت الکترونیک انجام نداده است و یا کیفیت خدمات وی در حدی نبوده است که حاضر به همکاری شود.

ماهیت خدمات ارائه شده توسط وزارت نفت به دو دسته خدمات بالادستی مانند صدور موافقت اولیه احداث واحدهای پتروشیمی و خدمات پایین دستی مثل صدور صورتحساب گاز مصرفی مصرف‌کنندگان تقسیم می‌شود. در خصوص خدمات بالادستی شاید به دلیل آنکه ماهیت آن ها در سطح کلان بوده و با آحاد مردم سروکار ندارند، الکترونیکی شدن یا نشدن آن ها تفاوت چندانی در زندگی مردم ایجاد نمی کند حتی اگر این استدلال درست باشد، دلیل قانع کننده ای برای کوتاهی از اجرای قانون و شرکت نکردن در ارزیابی ها نیست.

تمرکز بر خدمات پایین دستی مثل خدمات ارائه شده توسط شرکت ملی گاز ایران تصویر متفاوت‌تری را ارائه می‌دهد. این شرکت حتی با وجود مشارکت در ارزیابی نوبت پنجم به طور میانگین تنها حدود 5/53 درصد از خدمات خود را الکترونیکی کرده است همچنین در این گزارش میزان الکترونیکی شدن خدمت کارت هوشمند سوخت را 7/24 درصد اعلام کرده است. شواهد فوق نشان از حرکت کند و آهسته ای است که وزارت نفت در جهت الکترونیکی کردن خدماتش برمیدارد.

در بهمن ماه 1397 مدیر کل فناوری اطلاعات و توسعه دولت الکترونیک وزارت نفت در مصاحبه‌ای اعلام میکند که وزارتخانه متبوعه بر اجرای وظایف تکلیفی دولت الکترونیک و نیز تهیه برنامه راهبردی و تدوین دولت الکترونیک تأکید و پروژه هایی نیز در این زمینه در دست اجرا دارد. هر چند اظهارات وی نشان از حرکت مثبت وزارتخانه فوق در مسیر دولت الکترونیک است اما شواهد گویای چیز دیگری است. نگاهی گذرا به درگاه ملی خدمات دولت هوشمند نقض بیانات ایشان را نشان می دهد از 734 خدمت ارائه شده توسط 26  دستگاه های اجرایی در این سایت وزارت نفت هیچ خدمتی را به صورت الکترونیکی ارائه نمی هد.

 

دولت الکترونیک وزارت نفت

بر پایه گزارش پنجم سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات، که پس از اظهارات مدیر کل این وزارتخانه منتشر شد از میان 105 دستگاه حاضر در ارزیابی، 15 سازمان جدید به ارزیابی اضافه شده اند که از آن میان ستاد وزارت نفت، شرکت ملی پتروشیمی ایران، شرکت ملی گاز ایران و شرکت ملی پالایش و پخش فراورده های نفتی ایران از جمله دستگاه هایی هستند که برای اولین بار در ارزیابی شرکت کردند. با وجود آنکه شرکت ملی نفت ایران در این ارزیابی شرکت نکرده است، اما می توان امیدوار بود که در آینده شاهد روند رو به رشدی در این وزارتخانه باشیم.

قدمهایی لاکپشتی در مسیر دولت الکترونیک!

در گزارش سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات، رتبه بندی نهایی سازمان ها براساس محاسبه امتیاز کل برای هر سازمان انجام می شود. امتیاز کل هر سازمان میانگین وزن دار امتیاز سازمان در مراحل پنجگانه بلوغ است. براساس اطلاعات گزارش فوق از میان 4 سازمان تابعه وزارت نفت، شرکت ملی پتروشیمی ایران با رتبه 67 (در میان 105 سازمان) و امتیاز 86/57 درصد رتبه نخست را در میان سازمان های تابعه وزارت نفت به خود اختصاص داده است.

شرکت فوق تنها 6 خدمت خود را در ارزیابی شرکت داده است، در حالی که شرکت ملی گاز ایران با 20 خدمت الکترونیک و 4/4 درصد اختلاف در رتبه دوم قرار می گیرد. جدول زیر تعداد خدمات، رتبه و امتیاز کل هر سازمان را در مراحل پنجگانه بلوغ نشان میدهد.

جدول شماره (1): تعداد خدمات، امتیاز کل و رتبه هر سازمان در گزارش پنجم
نام سازمانتعداد خدمات اظهار شدهامتیاز کل%رتبه
شرکت ملی پتروشیمی ایران686/5767
شرکت ملی گاز ایران2048/5374
شرکت ملی پالایش و پخش فراوردههای نفتی ایران689/4190
ستاد وزارت نفت170/29102

جدول بالا به وضوح نشان میدهد که رتبه هیچکدام از شرکت های وابسته به وزارت نفت در میانه بالایی رتبه ها قرار ندارد و امتیاز کل آنها به 60 درصد هم نمی رسد. نتیجه آنکه با وجود الکترونیکی شدن بخشی از خدمات این وزارتخانه و سازمان های وابسته به آن همچنان وضعیت وزارتخانه مربوطه در ارزیابی ها مناسب نمی باشد.

دولت الکترونیک کارت سوخت- مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعههمانطور که گفته شد خدمات ارائه شده توسط شرکت ملی گاز ایران، مردمی تر از سه شرکت تابعه دیگر است. با این حال آمارهای جمع آوری شده در نمودار بالا نشان میدهد که شرکت مذکور حتی در مراحل اولیه الکترونیکی کردن خدماتش همچون حضور در وب و تعاملی ( ایجاد بستر برای ارسال درخواست از طریق پر کردن و ارسال فرم ها) امتیاز مناسبی ندارد بطوریکه در مرحله تعاملی امتیاز این شرکت زیر 31 درصد است.

اکنون که در اواسط سال دوم از اجرای برنامه ششم توسعه هستیم و با شرایط عقب مانده ای که وزارتخانه و سازمان های وابسته به آن در خصوص اجرایی کردن تکالیف خود در قبال بند پ ماده 67 قانون برنامه ششم توسعه داشتند آیا میتوان امیدوار بود که تا پایان سال سوم برنامه آن ها بتوانند تمامی خدمات خود را الکترونیکی ارائه دهند؟

درجا زدن در پاسخ به استعلامات:

براساس بند ث ماده 67 قانون برنامه پنج ساله ششم کلیه دستگاه های اجرایی موظف به فراهم کردن امکان تبادل الكترونيكي اطلاعات و پاسخگويي الكترونيكي به استعلام هاي مورد نياز ساير دستگاه هاي اجرائي تا پايان سال دوم اجراي قانون برنامه شده اند. برای بررسی جایگاه وزارت نفت در این باره نگاهی به نقشه ملی استعلامات مجوزهای کشور که توسط وزارت اقتصاد و امور دارائی منتشر شده است می اندازیم.

براساس گزارش فوق وزارت نفت در بین 41 دستگاه اجرایی کشور با 58 استعلام، 17 امین دستگاه استعلام دهنده می باشد. به عبارت دیگر تنها 5/0 درصد از کل استعلامات کشور از وزارت نفت می باشد که رقم اندکی است. اما نکته جالب آن است که با وجود آنکه وزارتخانه فوق تنها به 58 استعلام از 10598 استعلام بررسی شده در گزارش پاسخ میدهد هنوزهیچ کدام از این استعلامات الکترونیکی نمی باشند. این به معنای آن است که وزارتخانه فوق در این خصوص نیز حتی گامی به جلو برنداشته است.

دورنمای مبهم دولت الکترونیک

با وجود آنکه وزارت نفت به عنوان پیشران در اقتصاد کشور دارای جایگاه ویژه ای است اما این وزارتخانه هنوز نتوانسته است گام های قابل توجهی در مسیر دولت الکترونیک بردارد و نسبت به سایر دستگاه های اجرایی وضعیت مناسبی ندارد.

از یک سو براساس اطلاعات منتشر شده توسط سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات و از سوی دیگر شرکت نکردن وزارتخانه فوق در طرح های ارزیابی خدمات الکترونیکی دستگاه های اجرایی همگی نشان از عزم ضعیف وزارتخانه فوق در راستای الکترونیکی کردن خدمات خود است. این مهم زمانی آشکارتر می شود که گزارش‌های رسمی نشان می دهند حتی با وجود تعداد کم استعلامات بین دستگاهی وزارتخانه فوق با سایر دستگاه های اجرایی هنوز هیچکدام از این استعلامات الکترونیکی نشده اند. نتیجه نهایی آنکه وزارت نفت برای دستیابی به اهدافی همچون شفاف سازی، کاهش هزینه های اداری و بروکراسی که همگی از اهداف اصلی دولت الکترونیک هستند راه درازی را در پیش دارد.

لینک کوتاه https://iran-bssc.ir/?p=6951

شفافیت و دولت الکترونیک

دولت الکترونیک در وزارت نفتکارت سوختوزارت نفت

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *